1) Studiuję w Niemczech. W roku akademickim 2009/2010 będę otrzymywać stypendium od fundacji mającej siedzibę w Niemczech. Czy z tego tytułu będę płacić podatek? Jeśli tak, to gdzie - w Polsce czy w Niemczech?

Podatek może wystąpić zarówno w Niemczech, jak i w Polsce.

Chcąc określić zasady i miejsce opodatkowania zagranicznych stypendiów należy kierować się postanowieniami umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej z krajem, w którym studenci studiują oraz przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

O tym czy wspomniane stypendium może być opodatkowane w Niemczech decydują postanowienia art. 21 umowy z Republiką Federalną Niemiec (opublikowanej w Dz. U. z 2005 r. nr 12, poz. 90). Przepis ten przewiduje, że świadczenia otrzymywane na utrzymanie, kształcenie lub odbywanie praktyki przez studenta, który przebywa w Niemczech wyłącznie w celu kształcenia się, odbywania praktyki lub szkolenia, a który ma lub bezpośrednio przed przybyciem do Niemiec miał miejsce zamieszkania w Polsce, nie podlegają opodatkowaniu w Niemczech, jeśli świadczenia te pochodzą ze źródeł spoza Niemiec.

Wynika z tego, że polski student uczący się w Niemczech, na podstawie postanowień umowy, nie zapłaci podatku od wymienionego dochodu, jeśli będą spełnione następujące warunki:

• bezpośrednio przed przybyciem do Niemiec miał miejsce zamieszkania w Polsce,
   
• otrzymane pieniądze (np. stypendium) pochodzą ze źródeł położonych poza terytorium Niemiec (mogą pochodzić z Polski lub innego kraju),
   
• student musi przebywać w Niemczech wyłącznie w celu kształcenia się.

Oznacza to, że opodatkowaniu w państwie pobytu (w omawianym przypadku w Niemczech) mogą podlegać świadczenia pochodzące od niemieckich fundatorów. Nie wyklucza to jednak, że na gruncie niemieckich przepisów regulujących opodatkowanie dochodów osób fizycznych, takie stypendium może korzystać ze zwolnienia.

Z kolei na gruncie prawa polskiego stypendia uzyskane za granicą ze źródeł tam położonych (np. od tamtejszych instytucji i fundatorów), co do zasady, stanowią w Polsce przychód z "innych źródeł", o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 ust. 1 updof.

Gdy od otrzymanego stypendium podatnik zapłacił za granicą podatek dochodowy, to odpowiednio do postanowień właściwej umowy o zapobieganiu podwójnemu opodatkowaniu, w zeznaniu PIT-36 powinien dokonać rozliczenia z uwzględnieniem właściwej metody unikania podwójnego opodatkowania. W umowie z Niemcami przyjęta jest metoda wyłączenia z progresją. Obowiązywanie tej metody oznacza, że w Polsce zwalnia się od opodatkowania dochód osiągnięty w drugim państwie. Jednak dla ustalenia podatku należnego od dochodu osiągniętego w Polsce, stosuje się stopę procentową podatku obliczoną dla całego dochodu osiągniętego w kraju i za granicą. Przyjęcie w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania takiej metody oznacza, że w Polsce podatek roczny należy obliczyć według zasady określonej w art. 27 ust. 8 updof. Przy tej metodzie dochód osiągnięty za granicą wpływa jedynie na wysokość podatku od dochodów osiągniętych w Polsce. Wobec tego zagraniczne stypendia będą wykazywane w zeznaniu rocznym tylko wtedy, gdy student osiągnie także dochody w Polsce, które będą opodatkowane według skali podatkowej.

Świadczenia ufundowane przez podmiot mający siedzibę w kraju pobytu (tu w Niemczech) mogą podlegać zwolnieniu od opodatkowania na podstawie polskich przepisów podatkowych. W myśl art. 21 ust. 1 pkt 23a lit. a) updof, wolna od podatku jest bowiem część dochodów osób, które mają miejsce zamieszkania w Polsce, przebywających czasowo za granicą i uzyskujących dochody z tytułu stypendiów - w wysokości stanowiącej równowartość diety z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, za każdy dzień, w którym było otrzymywane stypendium.

2) Moja córka otrzymała roczne stypendium z amerykańskiego uniwersytetu. Czy jest zobowiązana w zeznaniu rocznym rozliczyć to stypendium?

Tak, o ile stypendium otrzymane za granicą było wyższe od kwoty zwolnionej od podatku.

Umowa z USA przewiduje odliczenie podatku zapłaconego w państwie miejsca pobierania nauki. W związku z tym zagraniczne dochody nie są zwolnione od opodatkowania w Polsce. W takim razie na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych znajdą zastosowanie przepisy art. 27 ust. 9 lub 9a. Wobec tego osoba pobierająca zagraniczne stypendium powinna rozliczyć się z zagranicznych dochodów, nawet jeśli są to jej jedyne uzyskane dochody w roku podatkowym, chyba że korzystają one ze zwolnienia określonego w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Stypendia uzyskane za granicą ze źródeł tam położonych stanowią w Polsce przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 ust. 1 updof. W związku z tym, po powrocie do kraju, podatnik zamieszkały w Polsce, powinien rozliczyć zagraniczne stypendium.

Może się jednak okazać, że taki obowiązek nie wystąpi. Na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 23a lit. a) updof, ze zwolnienia od podatku dochodowego korzystają stypendia osób przebywających czasowo za granicą - w wysokości stanowiącej równowartość diety z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, za każdy dzień, w którym było otrzymywane stypendium.

Gdyby kwota zwolniona od podatku na podstawie tego przepisu przekraczała kwotę otrzymanego zagranicznego stypendium, wówczas oznaczałoby to, że podatnik z tego tytułu nie uzyskał przychodu podlegającego opodatkowaniu w Polsce.

Należy zaznaczyć, że metoda proporcjonalnego odliczenia ma zastosowanie niezależnie od tego, czy podatnik równocześnie uzyskał jakiekolwiek inne dochody podlegające opodatkowaniu według skali podatkowej w Polsce.

Przychody uzyskane za granicą ze stypendium, do którego ma zastosowanie metoda proporcjonalnego odliczenia, podatnik powinien wykazać w rocznym zeznaniu podatkowym PIT-36, w części D "Dochody/straty ze źródeł przychodów", w wierszu zatytułowanym "Inne źródła (…)", po uprzednim pomniejszeniu tych przychodów o równowartość diet zwolnionych od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 23a lit. a) updof oraz po przeliczeniu ich na złote.

Podatek zapłacony za granicą od stypendium, do którego ma zastosowanie metoda proporcjonalnego odliczenia, po przeliczeniu na złote, podatnik powinien wykazać w zeznaniu PIT-36, w części H "Obliczenie podatku" (…)".

Dochody uzyskane z tytułu zagranicznego stypendium oraz podatek dochodowy zapłacony za granicą należy wykazać w części C.1 załącznika PIT/ZG. Podatek zapłacony za granicą wpisuje się bez uwzględnienia limitu, o którym mowa w art. 27 ust. 9 i 9a updof.

3) Mój syn studiuje w Wielkiej Brytanii. W 2009 r. uczelnia wypłaciła mu stypendium. Czy musi on w Polsce złożyć zeznanie i zapłacić podatek, jeżeli oprócz tego dochodu w ciągu całego roku nie uzyska innych dochodów w Wielkiej Brytanii ani w Polsce?

Nie. W obowiązującej od 1 stycznia 2007 r. umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej z Wielką Brytanią przyjęta jest metoda wyłączenia z progresją. Oznacza to, że w Polsce zwalnia się od opodatkowania dochód osiągnięty w Wielkiej Brytanii. Przy tej metodzie dochód osiągnięty za granicą wpływa jedynie na wysokość podatku od dochodów osiągniętych w Polsce. Wobec tego syn nie jest zobowiązany do złożenia zeznania w Polsce.

Natomiast, gdyby w 2009 r. oprócz zagranicznego stypendium, do którego zgodnie z umową ma zastosowanie metoda wyłączenia z progresją, podatnik równocześnie uzyskał dochody podlegające w Polsce opodatkowaniu według skali podatkowej, to w takim przypadku kwotę zagranicznego stypendium (pomniejszoną o równowartość diet zwolnionych od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 23a lit. a) updof (oraz przeliczoną na złote), powinien wykazać w PIT-36, w części H, w wierszu "Dochody osiągnięte za granicą, o które zwiększona jest podstawa obliczenia podatku do ustalenia stopy procentowej (...)", a także w załączniku PIT/ZG.

4) Podatnik jest pracownikiem jednego z polskich uniwersytetów (adiunkt) i posiada możliwość wyjazdu na trzymiesięczny staż naukowy na Wolnym Uniwersytecie Brukselskim w Belgii. Staż ten będzie odbywał się w ramach bilateralnej współpracy pomiędzy Polską a Belgią. Dochód z tytułu stażu, jaki miałby uzyskać podatnik, wynikałby z realizacji celów badawczych projektu, którego prace badawcze podejmowane są w interesie publicznym. Czy dochód z tytułu odbycia tego stażu podlega w Polsce opodatkowaniu?

Dochód z tytułu stażu naukowego odbywanego na Wolnym Uniwersytecie Brukselskim będzie podlegał opodatkowaniu tylko w Polsce. Jak wyjaśnił Minister Finansów (postanowienie z dnia 8 sierpnia 2007 r., nr DD4-033-0225/07/IDy/419): "Stosownie do art. 20 ust. 1 i 2 polsko-belgijskiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania (Dz. U. z 2004 r. nr 211, poz. 2139 - przyp. red.) jakiekolwiek wynagrodzenia profesorów lub innych członków personelu nauczającego, posiadających miejsce zamieszkania w jednym Umawiającym się Państwie, a czasowo przebywających w drugim Umawiającym się Państwie w celu nauczania lub prowadzenia badań naukowych, na uniwersytecie lub w innej oficjalnie uznanej instytucji naukowej, przez okres nieprzekraczający dwóch lat, są opodatkowane tylko w tym pierwszym Państwie (w tym przypadku - w Polsce - przyp. red.)". Z kolei z art. 3 ust. 1 updof wynika, że osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium Polski, podlega obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów. Wobec tego dochód polskiego rezydenta podatkowego z tytułu zagranicznego stażu naukowego podlega opodatkowaniu w Polsce.

Nieznane jest źródło finansowania wspomnianych dochodów, warto więc wspomnieć, że ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych przewiduje zwolnienie od podatku niektórych stypendiów naukowych. W myśl art. 21 ust. 1 pkt 39 updof, wolne od podatku dochodowego są m.in. stypendia naukowe i za wyniki w nauce, których zasady przyznawania zostały zatwierdzone przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego po zasięgnięciu opinii Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego albo przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania.